Uyuşturucu madde kullanma suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinde düzenlenmiştir. Kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, kanunda belirtilen şartların oluşması hâlinde suç teşkil eder. Bu suç bakımından yalnızca hapis cezası değil, kamu davasının açılmasının ertelenmesi, denetimli serbestlik ve gerekli durumlarda tedavi süreçleri de gündeme gelir.
Uyuşturucu madde kullanma suçundan dolayı hakkında soruşturma başlatılan kişilerin, yasal haklarını ve denetimli serbestlik yükümlülüklerini bilmeleri önemlidir. Özellikle denetimli serbestlik kurallarının ihlal edilmesi, kişinin hakkında kamu davası açılmasına neden olabilir.
1. Uyuşturucu Madde Kullanma Suçu Nedir?
Uyuşturucu madde kullanma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili hükme göre kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da bu maddeleri kullanan kişi cezalandırılır.
Suçun oluşup oluşmadığı değerlendirilirken ele geçirilen maddenin niteliği, olayın gerçekleşme şekli, kriminal inceleme sonuçları ve diğer deliller dikkate alınır.
Uyuşturucu madde kullanma suçu ile uyuşturucu madde ticareti suçu birbirinden farklıdır. Uyuşturucu maddenin ticari amaçla satılması, satışa arz edilmesi veya başka kişilere ticaret kapsamında verilmesi gibi fiiller TCK m.188 kapsamında değerlendirilebilir. Maddenin kişisel kullanım amacıyla bulundurulup bulundurulmadığı ise somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
2. Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunun Cezası Nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 191/1. maddesi uyarınca, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.
Bununla birlikte, TCK m.191’de bu suç bakımından özel bir soruşturma usulü benimsenmiştir. Kural olarak soruşturma aşamasında şüpheli hakkında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Bu süreçte denetimli serbestlik tedbiri uygulanır ve gerekli görülmesi hâlinde tedaviye tabi tutulma yükümlülüğü getirilebilir.
Dolayısıyla kanunda hapis cezası öngörülmesi, her olayda kişinin doğrudan cezaevine gireceği anlamına gelmez. Sonuç; soruşturmanın aşamasına, önceki dosyalara, yükümlülüklere uyulup uyulmadığına ve somut olayın koşullarına göre değişebilir.
3. Uyuşturucu Madde Suçunda Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Nedir?
TCK m.191 kapsamında başlatılan soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kanunda öngörülen özel düzenleme gereğince şüpheli hakkında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir.
Bu karar, kişinin suçtan kesin olarak kurtulduğu veya hakkında hiçbir yükümlülük bulunmadığı anlamına gelmez. Erteleme süresi boyunca kişi, kendisine bildirilen yükümlülüklere ve yasaklara uymak zorundadır.
Erteleme kararıyla birlikte şüpheliye, yükümlülükleri ihlal etmesi hâlinde doğabilecek sonuçlar hakkında bilgi verilir. Süre boyunca kişinin yeniden uyuşturucu madde kullanması veya kullanmak amacıyla madde satın alması, kabul etmesi ya da bulundurması, kamu davasının açılmasına neden olabilecek ihlaller arasındadır.
4. Uyuşturucu Madde Suçunda Denetimli Serbestlik Süresi Ne Kadardır?
TCK m.191/3 uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi süresi içerisinde şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
Denetimli serbestlik süresi, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya Cumhuriyet savcısının resen kararıyla altışar aylık dönemler hâlinde uzatılabilir. Uzatma süresi en fazla iki yıl daha olabilir.
Bu süreçte kişiye, somut durumuna göre çeşitli yükümlülükler getirilebilir. Bunlar arasında belirlenen programlara katılmak, denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmak ve gerekli görülmesi hâlinde tedaviye katılmak yer alabilir.
Ayrıca Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi boyunca kişinin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek amacıyla yılda en az iki defa ilgili kuruma sevkine karar verir.
Denetimli serbestlik sürecinde yükümlülüklerin dikkatle takip edilmesi gerekir. Tebligatların ve çağrıların göz ardı edilmesi, kişinin hukuki durumunu olumsuz etkileyebilir.
5. Denetimli Serbestlik İhlal Edilirse Ne Olur?
Uyuşturucu madde kullanma suçunda denetimli serbestlik yükümlülüklerine uymamak, belirli şartlarda kamu davasının açılmasına neden olabilir.
TCK m.191/4 kapsamında özellikle şu durumlar önem taşır:
- Kişinin kendisine yüklenen yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi,
- Erteleme süresi içerisinde yeniden kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,
- Erteleme süresi içerisinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması.
Bu şartların gerçekleşmesi hâlinde kamu davası açılabilir. Ancak yükümlülük ihlalinin niteliği, kişinin davranışları ve kanundaki şartların oluşup oluşmadığı somut dosya üzerinden değerlendirilmelidir.
Özellikle tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı, kişinin yükümlülüklerden haberdar olup olmadığı ve ihlal tutanaklarının içeriği hukuki açıdan önem taşıyabilir.
6. Denetimli Serbestlik Süresinde Yeniden Uyuşturucu Kullanılırsa Yeni Dava Açılır mı?
TCK m.191/5 uyarınca, erteleme süresi içerisinde kişinin yeniden uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması ya da kullanmak amacıyla madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması, kural olarak önceki dosya bakımından ihlal nedeni sayılır ve ayrıca yeni bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.
Bu düzenleme, yeniden kullanımın hukuki sonuç doğurmadığı anlamına gelmez. İhlal, önceki dosyada kamu davasının açılmasına yol açabilir.
Somut olayda önceki kararın niteliği, erteleme süresinin devam edip etmediği ve ilgili kanun hükümlerinin uygulanma koşulları ayrıca incelenmelidir.
7. Uyuşturucu Madde Kullanma Suçu Adli Sicile İşler mi?
Uyuşturucu madde kullanma suçuna ilişkin her soruşturma, kendiliğinden adli sicil kaydı oluşacağı anlamına gelmez.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı ile mahkûmiyet kararı farklı hukuki sonuçlara sahiptir. Erteleme kararı, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmüyle aynı nitelikte değildir.
Bununla birlikte, erteleme sürecinde yükümlülüklerin ihlal edilmesi ve kamu davası açılması hâlinde yargılama sonucunda mahkûmiyet kararı verilebilir. Adli sicil ve arşiv kayıtlarına ilişkin sonuçlar, verilen kararın türüne ve kesinleşme durumuna göre değerlendirilir.
Bu nedenle kişinin adli sicil durumuna ilişkin değerlendirme yapılırken yalnızca soruşturma açılmış olması değil, dosyada hangi kararın verildiği de incelenmelidir.
8. Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Avukatın Önemi
Uyuşturucu madde kullanma suçunda soruşturma ve denetimli serbestlik süreci, kişinin hukuki durumunu doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle dosyanın yalnızca ele geçirilen madde veya test sonucu üzerinden değerlendirilmesi yeterli değildir.
Savunma kapsamında özellikle şu hususlar incelenebilir:
- Arama ve el koyma işlemlerinin hukuka uygunluğu,
- Ele geçirilen maddenin niteliğine ilişkin kriminal inceleme raporları,
- Kullanma amacı ile ticaret amacı arasındaki ayrım,
- İfade ve diğer delillerin değerlendirilmesi,
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının koşulları,
- Denetimli serbestlik tebligatları ve yükümlülük ihlali iddiaları,
- Önceki soruşturma ve dosyaların mevcut olaya etkisi.
Hukuki değerlendirme yapılırken kişinin lehine olan delillerin ve usule ilişkin itirazların da dikkate alınması gerekir.
Sonuç
Uyuşturucu madde kullanma suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesi kapsamında düzenlenmiş olup iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasını gerektirebilir. Bununla birlikte, kanunda kamu davasının açılmasının ertelenmesi, denetimli serbestlik ve gerekli hâllerde tedaviye ilişkin özel hükümler bulunmaktadır.
Denetimli serbestlik yükümlülüklerinin ihlal edilmesi, kamu davasının açılmasına neden olabilir. Bu nedenle soruşturma geçiren kişilerin tebligatları takip etmeleri, kendilerine bildirilen yükümlülüklere uymaları ve hukuki durumlarını somut dosya üzerinden değerlendirmeleri önemlidir.
Şahintürk Hukuk ve Danışmanlık, ceza soruşturmaları, uyuşturucu madde kullanma suçuna ilişkin hukuki süreçler ve savunma hakları konusunda hukuki danışmanlık sunmaktadır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca hukuki değerlendirme yapılması gerekir.