Geri Gönderme Merkezi Nedir?
Geri Gönderme Merkezi (GGM), Türkiye’de bulunan ve haklarında sınır dışı etme (deport) işlemi yürütülen veya idari gözetim kararı verilen yabancıların geçici olarak tutulduğu kurumlardır. Geri gönderme merkezleri, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında faaliyet göstermektedir.
Bu merkezlerin temel amacı, sınır dışı işlemlerinin yürütülmesi sırasında yabancıların belirli koşullar altında gözetim altında tutulmasını sağlamaktır. Ancak geri gönderme merkezleri cezaevi niteliğinde olmayıp idari amaçlarla kullanılan kurumlardır.
Hangi Durumlarda Geri Gönderme Merkezine Alınma Kararı Verilir?
Her yabancı doğrudan geri gönderme merkezine alınmaz. İdari gözetim kararı verilmesini gerektiren bazı özel durumların bulunması gerekir.
Bunlar arasında:
- Kaçma veya kaybolma riski bulunması,
- Sahte belge kullanılması,
- Kimlik veya vatandaşlık bilgilerinin tespit edilememesi,
- Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından risk oluşturulması,
- Türkiye’ye yasa dışı giriş yapılması,
- Sınır dışı işlemlerinin yürütülmesinin gerekli görülmesi,
gibi nedenler yer almaktadır.
İdarenin her somut olayda ayrı değerlendirme yapması ve idari gözetim kararını gerekçelendirmesi gerekmektedir.
İdari Gözetim Kararı Nedir?
İdari gözetim kararı, yabancının belirli bir süre boyunca geri gönderme merkezinde tutulmasına ilişkin idari bir işlemdir.
Bu karar, yabancının özgürlüğünü sınırlayan bir işlem olduğundan hukuka uygunluk şartlarının titizlikle değerlendirilmesi gerekir.
İdari gözetim kararında;
- Gözetim gerekçesi,
- Süresi,
- Hukuki başvuru yolları,
açık şekilde belirtilmelidir.
Yabancıya veya yasal temsilcisine kararın tebliğ edilmesi zorunludur.
Geri Gönderme Merkezinde Bulunan Yabancıların Hakları Nelerdir?
Geri gönderme merkezlerinde bulunan yabancıların temel hakları kanun ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmıştır.
Bu haklar arasında:
- Avukatla görüşme hakkı,
- Tercüman talep etme hakkı,
- Yakınlarıyla iletişim kurma hakkı,
- Sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı,
- Konsolosluk yetkilileriyle görüşme hakkı,
- İdari gözetim kararına itiraz etme hakkı,
bulunmaktadır.
İdarenin bu hakların kullanımını engellemesi hukuka aykırılık oluşturabilir.
Geri Gönderme Merkezi Kararına İtiraz Edilebilir Mi?
Evet. Hakkında idari gözetim kararı verilen yabancı, bu karara karşı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir.
Mahkeme;
- İdari gözetim şartlarının oluşup oluşmadığını,
- Kararın ölçülü olup olmadığını,
- Özgürlük hakkının gereksiz şekilde sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını,
incelemektedir.
Hukuka aykırılık tespit edilmesi halinde yabancının serbest bırakılmasına karar verilebilir.
Geri Gönderme Merkezinde Kalış Süresi Ne Kadardır?
İdari gözetim süresi sınırsız değildir. Kanunda belirlenen süreler içerisinde düzenli olarak değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Göç idaresi tarafından gözetim kararının devam edip etmeyeceği belirli aralıklarla yeniden incelenir.
Sınır dışı işlemlerinin makul süre içerisinde tamamlanamaması veya idari gözetim şartlarının ortadan kalkması halinde yabancının serbest bırakılması mümkündür.
Geri Gönderme Merkezi ve Sınır Dışı Kararı Arasındaki İlişki
Geri gönderme merkezine alınan her yabancı mutlaka sınır dışı edilmez.
Bazı durumlarda;
- Sınır dışı kararı iptal edilebilir,
- İdari gözetim kaldırılabilir,
- Uluslararası koruma başvurusu kabul edilebilir,
- İkamet izni verilmesi mümkün olabilir.
Bu nedenle geri gönderme merkezine alınmak, sınır dışı işleminin kesinleştiği anlamına gelmemektedir.
Geri Gönderme Merkezi Sürecinde Avukatın Önemi
Geri gönderme merkezlerinde bulunan yabancıların önemli bir kısmı haklarını tam olarak bilmemektedir. Oysa sınır dışı kararına karşı dava açılması, idari gözetim kararına itiraz edilmesi ve tahdit kodlarının kaldırılması gibi birçok hukuki yol bulunmaktadır.
Özellikle;
- Deport kararı bulunan kişiler,
- Uluslararası koruma başvuru sahipleri,
- Geçici koruma statüsündeki yabancılar,
- Aile ikamet izni veya çalışma izni bulunan kişiler,
için uzman bir yabancılar hukuku avukatı tarafından hukuki destek verilmesi büyük önem taşımaktadır.
Geri Gönderme Merkezlerinde Karşılaşılan Hukuki Sorunlar
Uygulamada geri gönderme merkezlerinde bulunan yabancılar;
- Tebligat eksiklikleri,
- Tercüman desteğinin yetersizliği,
- İdari gözetim kararlarının gerekçesiz olması,
- Savunma hakkının etkin kullanılamaması,
- Aile birliğinin zarar görmesi,
gibi çeşitli hukuki sorunlarla karşılaşabilmektedir.
Bu durumlarda yargı mercilerine başvurularak hukuki koruma sağlanabilmektedir.
Sonuç
Geri gönderme merkezleri, yabancılar hukuku kapsamında sınır dışı işlemleri yürütülen kişilerin geçici olarak tutulduğu idari kurumlardır. Ancak bu merkezlerde bulunan kişilerin temel hak ve özgürlükleri devam etmektedir. İdari gözetim kararlarına itiraz edilmesi, sınır dışı kararlarına karşı dava açılması ve hukuki sürecin profesyonel şekilde takip edilmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle geri gönderme merkezi süreciyle karşılaşan yabancıların uzman hukuki destek almaları tavsiye edilmektedir.