Tazyik Hapsi Nedir?
Tazyik hapsi, bir kişinin kanundan veya mahkeme kararından kaynaklanan belirli bir yükümlülüğü yerine getirmeye zorlanması amacıyla uygulanan özel bir hapis türüdür. Ceza hukuku anlamında bir suçun karşılığı olarak verilen ceza olmayıp, kişiyi yükümlülüğünü yerine getirmeye sevk etmeyi amaçlayan bir yaptırımdır.
Türk hukukunda özellikle icra hukuku ve aile hukuku alanında uygulama alanı bulan tazyik hapsi, borçlunun veya yükümlünün mahkeme kararına rağmen yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda gündeme gelmektedir.
Tazyik Hapsinin Hukuki Niteliği
Tazyik hapsi, disiplin hapsi ve adli hapis cezalarından farklı bir hukuki niteliğe sahiptir. Bu yaptırımın amacı kişiyi cezalandırmak değil, yerine getirmediği yükümlülüğü yerine getirmeye zorlamaktır.
Bu nedenle tazyik hapsi;
- Adli sicil kaydına işlenmez,
- Bir suç nedeniyle verilmez,
- Yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde sona erebilir,
- Islah ve zorlayıcılık amacı taşır.
Tazyik Hapsi Hangi Durumlarda Uygulanır?
Türk hukukunda tazyik hapsi çeşitli alanlarda uygulanabilmektedir.
Nafaka Borcunun Ödenmemesi
En sık karşılaşılan tazyik hapsi sebeplerinden biri nafaka borcunun ödenmemesidir.
Mahkeme tarafından hükmedilen iştirak nafakası, tedbir nafakası veya yoksulluk nafakasının ödenmemesi halinde alacaklı tarafından şikâyet yoluna başvurulabilir. Şartların oluşması halinde borçlu hakkında tazyik hapsine karar verilebilir.
Mal Beyanında Bulunmama
İcra takibi kapsamında borçlunun yasal süre içerisinde mal beyanında bulunmaması durumunda da tazyik hapsi gündeme gelebilir.
Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasının Engellenmesi
Velayet ve kişisel ilişki kararlarının uygulanmasına engel olunması halinde de belirli durumlarda tazyik hapsi yaptırımı söz konusu olabilmektedir.
Mahkeme Kararlarına Uyulmaması
Kanunda açıkça düzenlenen bazı yükümlülüklerin ihlali halinde de tazyik hapsi uygulanabilir.
Nafaka Borcu Nedeniyle Tazyik Hapsi
Uygulamada en çok karşılaşılan tazyik hapsi türü nafaka borcunun ödenmemesinden kaynaklanmaktadır.
Bunun için;
- Geçerli bir nafaka kararı bulunmalı,
- Nafaka alacağı muaccel hale gelmiş olmalı,
- İcra takibi yapılmış olmalı,
- Borçlu ödeme yapmamış olmalı,
- Süresi içerisinde şikâyette bulunulmalıdır.
Bu şartların gerçekleşmesi halinde İcra Ceza Mahkemesi tarafından tazyik hapsi kararı verilebilir.
Tazyik Hapsi Süresi Ne Kadardır?
Tazyik hapsinin süresi uygulanma nedenine göre değişebilmektedir.
Özellikle nafaka borcunun ödenmemesi nedeniyle verilen tazyik hapsi üç aya kadar uygulanabilmektedir.
Ancak kişinin yükümlülüğünü yerine getirmesi halinde hapis yaptırımı sona erebilir veya infaz edilmeyebilir.
Tazyik Hapsi Kararını Hangi Mahkeme Verir?
Tazyik hapsine ilişkin kararlar çoğunlukla İcra ve İflas Kanunu kapsamında görev yapan İcra Ceza Mahkemeleri tarafından verilmektedir.
Yetkili mahkeme, somut olayın özelliklerine göre değişmekle birlikte genellikle takibin yapıldığı yer İcra Ceza Mahkemesidir.
Tazyik Hapsi ile Disiplin Hapsi Arasındaki Fark
Uygulamada tazyik hapsi ile disiplin hapsi sıklıkla karıştırılmaktadır.
Tazyik Hapsi
- Yükümlülüğün yerine getirilmesini amaçlar.
- Zorlama niteliği taşır.
- Yükümlülük yerine getirildiğinde sona erebilir.
Disiplin Hapsi
- Mahkeme düzenini veya hukuki süreci korumayı amaçlar.
- Cezalandırıcı yönü daha ağırdır.
- Belirlenen sürenin tamamı infaz edilir.
Bu nedenle iki yaptırımın hukuki sonuçları farklıdır.
Tazyik Hapsine İtiraz Edilebilir Mi?
Evet. Tazyik hapsi kararlarına karşı kanunda öngörülen süre içerisinde itiraz edilmesi mümkündür.
İtiraz sebepleri arasında;
- Usulsüz tebligat,
- Borcun ödenmiş olması,
- Şikâyet şartlarının oluşmaması,
- Takibin kesinleşmemesi,
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler,
yer alabilmektedir.
Her somut olayın kendi koşullarına göre değerlendirilmesi gerekir.
Tazyik Hapsinde Borcun Ödenmesi Sonucu
Tazyik hapsinin temel amacı yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamaktır.
Bu nedenle özellikle nafaka alacaklarında borcun tamamen ödenmesi halinde tazyik hapsinin infazı durabilir veya sona erebilir. Bu durum tazyik hapsinin ceza değil, zorlayıcı bir yaptırım olmasının doğal sonucudur.
Tazyik Hapsi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tazyik hapsi adli sicile işler mi?
Hayır. Tazyik hapsi adli sicil kaydına işlenmez.
Tazyik hapsi bir ceza mıdır?
Teknik anlamda bir ceza değildir. Yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak amacıyla uygulanan zorlayıcı bir yaptırımdır.
Nafaka borcu ödenirse tazyik hapsi kalkar mı?
Şartların oluşması halinde nafaka borcunun ödenmesi tazyik hapsinin infazını etkileyebilir ve sona erdirebilir.
Tazyik hapsi kaç gün sürer?
Süre, uygulandığı hukuki sebebe göre değişmektedir. Nafaka alacaklarında üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilmektedir.
Sonuç
Tazyik hapsi, Türk hukukunda yükümlülüklerini yerine getirmeyen kişileri zorlamak amacıyla uygulanan özel bir yaptırımdır. En sık nafaka borcunun ödenmemesi nedeniyle gündeme gelen bu kurum, cezalandırmadan çok yükümlülüğün yerine getirilmesini amaçlamaktadır. Tazyik hapsi kararıyla karşılaşılması veya böyle bir kararın uygulanmasının talep edilmesi halinde hak kayıplarının önlenmesi için uzman bir avukattan hukuki destek alınması önem taşımaktadır.